Home » Wie redelijkheid zaait, zal menselijkheid oogsten

Wie redelijkheid zaait, zal menselijkheid oogsten

Afspraak is afspraak en als iedereen gewoon doet wat hij moet doen gaat alles goed. Het is de gedachte van “alle neuzen dezelfde kant op laten wijzen” die vigeert in het gesprek over goed organiseren. Deze gedachte is gebaseerd op redelijkheid, de kracht van de rede ofwel rationaliteit. Het komt voort uit een bijna onverwoestbaar geloof in de mogelijkheid om het fenomeen organisatie te bezien als een rationeel weloverwogen systeem.

De bovengenoemde gedachte zal niet door iedereen direct onderschreven worden, maar wel door een grote meerderheid van onze huidige managers en bestuurders. Dat is ook logisch verklaarbaar, want de gedachte dient de doelgroep. Het overgrote deel van deze groep managers en bestuurders heeft dankzij het rationele denken de positie bereikt die zij nu innemen, waardoor je toch echt van goede huize moet komen om de keerzijde van de medaille te tonen. Toch is die keerzijde de zijde die ik hier graag wil tonen, u bent gewaarschuwd.

Mensen zijn geen uitsluitend rationele wezens. Mensen hebben last van emoties, zingeving, spiritualiteit en lust. Mensen lachen, huilen, liegen, bedriegen, spelen, graaien, stelen en dies wat meer zij. Het idee dat zij slechts rationeel tot besluiten komen is gemakkelijk te weerleggen door te vragen naar de rationele grondslag voor de keuze van de partner. Een niet onbelangrijke keuze die een groot deel van het aardse bestaan beïnvloedt is uitermate niet rationeel. Waarom zouden andere minder significante keuzen dat dan wel zijn?

Onze organisaties worden bevolkt door dezelfde mensen, die niet omdat ze de deur van de organisatie binnenstappen plotseling veranderen in een programmeerbare cyborg. Nee, ze blijven dezelfde wezens van vlees en bloed, helemaal afgeladen met alle emoties, identiteitsvragen, angsten en onzekerheden die horen bij het menselijke bestaan. De beslissingen die zij nemen, ook in organisatieverband, zullen dan ook sterk worden beïnvloed door alle menselijke eigenschappen naast de rationaliteit. Dit verklaart veel onbegrip voor andermans keuzen, want in veel gevallen is het simpelweg niet logisch verklaarbaar waarom iemand nu net die keuze maakt, die hij maakt.

De keuze is voor de betrokkene even logisch, hoewel niet verklaarbaar, als een rationeel beredeneerde keuze. Het wordt hem/haar ingegeven door dingen die hij gewoon weet, zoals het verschil tussen goed en kwaad, groot en klein of jong en oud. Daarbij is het onderscheid tussen deze normatieve zaken vaak afhankelijk van de omgeving waarin de beoordeling plaats moet vinden. Zo zijn ook de omgangsvormen van mensen plaatsafhankelijk. In de lift doen we het anders dan op kantoor en ook thuis is er weer een ander repertoire dat passend is. Waarom? Omdat het zo hoort.

Voor wie de zaken rationeel, redelijk of in regels wil organiseren, zijn dit lastige bijkomstigheden van mensen. Vaak wordt de norm van redelijkheid letterlijk opgedrongen door de woorden te gebruiken: “Wees redelijk!” of te beweren dat iemand niet redelijk is. De onmogelijkheid om alles in regels te organiseren manifesteert zich op deze wijze steeds vaker. Ook de termen “transparant” en “professioneel” worden vaak in deze context gebruikt. Het zijn pogingen van mensen om rationaliteit cq redelijkheid in hun omgeving af te dwingen, zodat de zaken voor hen weer logisch controleerbaar worden.

Er blijkt een grens te zijn aan de hoeveelheid opgelegde (doel)rationaliteit die een mens kan verdragen. Waar die grens ligt weet niemand, maar juist het feit dat het bepalen van de grens een onmogelijke zaak is, is voldoende bewijs dat er een grens moet zijn. Als de grens wordt overschreden, wordt dit direct beantwoord met een flinke portie menselijkheid, die kan variëren van hakken in het zand tot de directe klap voor het hoofd. Vandaar de stelling: “Wie redelijkheid zaait, zal menselijkheid oogsten”.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *