Home » bureaucratisering als oorzaak van falende marktwerking

bureaucratisering als oorzaak van falende marktwerking

:hkhoa Met de pakkende titel “bureaucratisering” werd mijn aandacht getrokken door een verhaal over marktwerking in de zorg en openbaar vervoer. De constatering in dit artikel, dat er in deze branches eigenlijk geen markt is omdat er voor de eindgebruiker geen keuzemogelijkheid is voor andere aanbieders, vond ik sterk. Maar hoe zou dit probleem kunnen worden opgelost?

Kort samengevat schrijft Mathijs, dat er in deze markten een Marktmeester opereert, die met zijn bureaucratische beleid de echte marktwerking verstoort. De voorgestelde oplossing luidt dan ook dat men deze bureaucraat maar beter naar huis kan sturen, om zo de weg vrij te maken voor marktwerking. Ik heb het originele artikel uit FEM business voor de zekerheid bijgevoegd.

Mathijs blijft dus een voorstander van marktwerking om een probleem op te lossen, maar welk probleem lost hij op? Zijn het de bizarre aansluitingen in het ov? Zijn het de alsmaar stijgende kosten van de zorg? Heeft het te maken met het fileprobleem of de daaraan verbonden milieuschade door auto’s? Het antwoord daarop blijft hij schuldig, maar ik vermoed dat het in die hoek gezocht moet worden, want anders zou het artikel alleen maar een anti bureaucraat, cq pro marktwerking betoog zijn.

De voorgestelde oplossing, de bureaucraat, marktmeester elimineren, geeft eveneens te denken. Deze positie zit verankerd in een samenleving, waar wellicht best wel iets op aan te merken valt, maar die op zich wel functioneert. Het elimineren van een positie in die samenleving zou gevolgen kunnen hebben die op voorhand niet zijn te overzien. Als dat moet plaatsvinden om te bewijzen dat “de markt” de oplossing is voor het veronderstelde probleem, dan vrees ik voor de olifant in de porseleinkast. Natuurlijk moet er in het kader van een vrije markt een keuzevrijheid zijn voor “de beste” aanbieder, maar hoe zou dit in de praktijk kunnen worden vormgegeven? Ik heb nog geen modellen gezien die aangeven hoe dat zou kunnen in zorg of ov.

Ook de marktmeester is ontstaan binnen onze samenleving. Het is een proces van vele jaren, dat ertoe geleid heeft dat dit systeem zo ontstaan is. De overheid heeft zichzelf de taak toebedeeld om te denken voor de mensen en de mensen vonden dat een prima oplossing, er werd namelijk voor ze gezorgd en gedacht. Deze ontwikkeling gaat nog steeds door en wordt juist in de hand gewerkt door mensen die denken dat ze “de” oplossing hebben voor de problemen van een samenleving. Marktwerking is zo’n oplossing. Het is geen heilige graal, die ons alle goeds gaat brengen. Nee, het is een economische gedachte, die net zo geldig is als alle andere op papier ideale omstandigheden.

De gedachte aan marktwerking leidt de aandacht af van het werkelijke probleem dat opgelost zou moeten worden. Het maakt de materie alleen maar complexer en minder te overzien. De vraag: “Waar gaat dit over?” zou uitkomst kunnen bieden.

Dus, Nee, ik ben niet tegen marktwerking, maar marktwerking toegepast in een omgeving waar het niet past, is niet de oplossing.

origineel artikel:

Door Mathijs Bouman, econoom en publicist, geplaatst in FEM Business van 14 april 2007.

Bureaucratisering

Niet de markt is de schuld van de ellende in de zorg en het openbaar vervoer, maar de bureaucraat.  

Van alle gratis diensten die Google biedt, zijn de ‘alerts’ misschien wel de mooiste. Je typt een zoekterm en je emailadres, en Google stuurt iedere dag een mailtje met de laatste nieuwsberichten over het gewenste onderwerp. Op de hoogte blijven was nog nooit zo eenvoudig. Bijkomend voordeel is dat je alleen maarje teen in deze constante stroom aan nieuwsberichten hoeft te steken, om de temperatuur van het maatschappelijk debat vast te kunnen stellen.
Begin dit jaar voegde ik de zoekterm ‘marktwerking’ aan mijn alert-lijstje toe. Drie maanden later is mijn teen bijna af- gevroren zo ijzig waren de nieuwsberichten. Van de 46 nieuwsberichten die ik ontving, waren er slechts 10 enigszins positief over marktwerking. (Eén daarvan had ik zelf geschreven, dus die telt eigenlijk niet mee.) Maar liefst 29 berichten waren negatief vaak zeer negatief. Zeven waren neutraal.
In de meeste gevallen ging het om aanklachten tegen marktwerking in de zorg en het openbaar vervoer. ‘Bijna 78 procent van de Nederlanders wil minder marktwerking in de zorg’, bleek uit een enquête. ‘Zestig procent van de verpleegkundigen in de thuiszorg vindt dat hun werk door marktwerking in de knel komt’, meldde een ander onderzoek ‘Roep marktwerking in de zorg een halt toe!’, eiste Eelco Damen, ‘zorgmanager van het jaar’, in Trouw. Het Reformatorisch Dagblad schreef: ‘De belangen van reizigers zijn niet gediend met markt- werking binnen het openbaar vervoer En de FNV stuurde een persbericht rond met de alarmerende mededeling: ‘Markt- werking en concurrentie zijn funest voor de veiligheid op het Nederlandse spoor.
Het is duidelijk: marktwerking is de nieuwe duivel. Wat er ook mis gaat in Nederland: de markt heeft het altijd gedaan. Een bizarre situatie. Want vrijwel alle klachten komen juist door gebrek aan marktwerking.

Markt werking krijgt van alles de schuld, terwijl de klachten juist te wijten zijn aan het gebrek eraan.

De meest basale eis die je aan marktwerking mag stellen, is dat er een markt is die werkt. Dat betekent: de klant kan besluiten naar een andere aanbieder over te stappen als hem iets niet bevalt. De lakmoesproef van elke marktwerkingsoperatie is daarom: kan de klant kiezen? Zo nee, dan is er geen marktwerking. Voor zowel openbaar vervoer als de zorg geldt: de klant kan niet kiezen. De NS heeft een monopolie op het spoor, de busbedrijven zijn de enige aanbieders in de regio, de thuiszorgorganisatie wordt aangewezen door de gemeente en ziekenhuizen onderhandelen in de eerste plaats met de verzekeraars. De klant staat er bij en kijkt er naar. Geen markt- werking, dus.
Bureaucratisering zou een betere benaming zijn. Want als de klant niet mag kiezen is er altijd ergens een bureaucraat die dat voor hem doet. Om die te vinden hoef je alleen maar het papierspoor te volgen. Dat leidt meestal naar een enorm kantoorgebouw. Daar zit de bureaucraat. Hij speelt voor marktmeester. Via aanvraagformulieren, indicatiesystemen, urencalculaties en andere bureaucratische rompslomp probeert hij de markt na te bootsten.
Zo’n bureaucraat is de provinciale bestuurder die een busbedrijf uitkiest. Hij schrijft een tender uit, waarin hij tot achter de komma vertelt welke dienst ‘de klant wil: Het is de wethouder die een thuiszorginstelling uitkiest en rapportages wil over wat iedere verpleegster elk kwartier uitvoert. Het is de zorgverzekeraar die met iedere huisarts een apart contract afsluit en ze zo met kilo’s papierwerk opzadelt. Die bureaucraat is de werkelijke oorzaak van alle ellende. Snijd hem uit het systeem, laat de klant zelf kiezen, en de markt zal echt gaan werken.
Ik heb de zoekterm ‘bureaucratisering’ aan mijn Google-lijstje toegevoegd. Resultaat tot nu toe: nul berichten. We wachten af_,,.

PS: Ik heb de term ‘bureaucratisering’ aan mijn zoekwoorden toegevoegd…….

One comment

  1. Hendrie Verwegen says:

    Lastig om een conclusie te trekken, de vraag die bij me opkomt is of ook de keuzemogelijkheden die mensen hebben op welk gebied dan ook niet te groot is. Dit geeft de bureaucratie de mogelijkheid om het voor de mensen uit te zoeken en te regelen.
    Ik kan me voorstellen dat de mensen het zelf gewoon niet meer weten dus het maar lijdzaam ondergaan dat er voor hen gekozen wordt….
    groet
    Hendrie

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *