Home » Anders organiseren

Anders organiseren

:sure We leven in een tijdperk waarin de ene verbazing op de andere volgt. Dit, ondanks het idee dat we alles zo organiseren, dat we de zaak onder controle hebben. Sommigen zeggen: “Vertrouwen is goed, controle is beter”. Paradoxaal genoeg schuilt in deze wens naar controle een grond waarop zoveel dingen niet uitkomen zoals ze bedacht waren.

Het controle systeem is eindig, heel éénvoudig omdat er aan de top van de keten geen controle meer plaatsvindt over de topman of vrouw. Het wordt dan onmogelijk om te bepalen of die persoon wel het goede zal doen. Als daarbij ook het probleem van het criterium, de “wat is goed” vraag, erbij gehaald wordt, is de chaos compleet. Grote discussies kunnen ontstaan naar aanleiding van bijvoorbeeld de macht van de aandeelhouder en het bestuur van een onderneming. Deze bestuurders leven echter geen ongecontroleerd bestaan, want als zij “de foute dingen” doen, worden ze door hun omgeving direct gestraft. Machiavelli heeft in de 16e eeuw al veel over het principe geschreven.

Het beheersen van een omgeving kent ook haar grenzen. Dat hebben de specialisten van Cape Canaveral bewezen, toen ze een hangar bouwden die zo groot was, dat er in de loods elektrostatische ontladingen (onweer) optraden. De hangar was echter bedoeld om het nieuw te bouwen ruimtevaartuig te beschermen tegen onweer en blikseminslag. Evenzo heeft men in de Amsterdam Arena de zaak zo ontworpen, dat er in een voetbalstadion geen gras meer groeit.

Controle is goed, vertrouwen is beter.

Om een controlesysteem te legitimeren is wantrouwen noodzakelijk. Die voorstelling van zaken waarin een ongecontroleerde misbruik maakt van de situatie en daardoor opzettelijk nadeel toebrengt aan anderen. Vertrouwen en controle leven op gespannen voet met elkaar. Het is niet ongebruikelijk dat iemand die tot de ontdekking komt dat hij werd gecontroleerd, daar teleurgesteld over is. Het vertrouwen werd namelijk ingeruild voor de noodzaak tot controle. Hierdoor zijn controle en vertrouwen essentiële keuzes bij organiseren.

Organiseren en omgeving

Beide keuzes zijn mogelijk en bepalen in belangrijke mate wat wel en niet mogelijk is in een georganiseerd systeem. Het is zo goed als onmogelijk om in een op wantrouwen (controle) gebaseerde organisatie iets of iemand de vrije hand te geven om te handelen naar bevind van zaken. Systemen, regels, cultuur, moraal, structuur, procedures en context zullen dwingend voorschrijven wat de methode is om te reageren op voorkomende gebeurtenissen. Op dezelfde wijze is het invoeren van een controle systeem in een omgeving waar op vertrouwen wordt gerekend een zware interventie, die het genoemde vertrouwen ernstig beschadigt en daarmee het systeem uit evenwicht brengt. Wie zich bezighoudt met organiseren, zal zich terdege moeten realiseren in welke omgeving hij zich bevindt, omdat een interventie die daar geen rekening mee houdt veel kans op een averechts effect heeft.

Omgevingsgestuurd organiseren

De gebruikelijke methode om te bepalen of iets “goed” is georganiseerd, is de vergelijking maken met het model, de blauwdruk, waarvan we vinden dat het goed is, met de te beoordelen situatie. Er zijn enkele modellen in omloop die de omgeving meenemen als factor in die beoordeling, maar in de regel isoleren deze modellen een situatie uit haar omgeving en behandelen haar alsof het een op zichzelf staand vraagstuk is. U begrijpt al dat dit in een aantal gevallen goed zal werken als de omgevingsvariabelen vergelijkbaar zijn met het model waaraan de situatie werd getoetst. In alle andere gevallen ontstaat het risico op tegennatuurlijke interventies, die slechts met veel kracht en inspanning (tegen de natuur in) in stand gehouden kunnen worden. In die gevallen is het gehanteerde model leidend, in plaats van de omgeving waarin het wordt toegepast. Anders organiseren kan, als in plaats van het model de omgeving als leidend gegeven wordt aangenomen.

Waarom anders organiseren

Anders organiseren staat een open benadering van organisatie voor, die de omgeving waarin wordt georganiseerd leidend maakt. De methode houdt rekening met de lokale realiteit, zoals die door lokale omgeving wordt gepercipieerd. Het uitgangspunt is derhalve geen model voor de beste methode, maar juist een lege bladzijde, die door de lokale omgeving moet worden ingevuld. Het is een methode om met de natuur mee te organiseren en in enkele gevallen zelfs de natuur voor je te laten werken. De krachten waar anders tegen gestreden zou moeten worden, inzetten om een versterkend effect te genereren voor de organisatie.

Hoe kan je anders organiseren

De methode kent haar beperkingen, want als je met de natuur mee wilt organiseren, wordt de gegeven situatie het uitgangspunt waarop gebouwd kan worden. Als er te grote verschillen optreden tussen wens en werkelijkheid, blijkt dat het toegepaste model niet in overeenstemming is met die werkelijkheid en derhalve ongeschikt. De manier van denken over de situatie zal bijgesteld moeten worden zodat vanuit de gegeven situatie kan worden gedacht over (on)mogelijkheden. Dit vraagt om het loslaten en bijstellen van wensen naar de geboden situatie. Veel mensen doen dit onbewust in veel situaties, maar juist als het gaat om organisaties en andere zaken waar inmiddels veel over bekend is, vervallen velen in de bekende methoden met maakbaarheid als uitgangspunt. (zie voor toelichting : Meer van Hetzelfde)

:hkhoa De kunst van het anders organiseren is niet meer nadenken over hoe het zou moeten zijn, maar meer nadenken over hoe het zou kunnen worden.

Wat lost dit op?

Zelfs in een wereld waarin het stellen en nastreven van doelen de geëigende methode is om veranderingen erdoor te krijgen, levert deze omgevingsgestuurde benadering al een moment van bezinning over de haalbaarheid van de doelen. Maar, dat is maar een heel beperkte toepassing van de kracht die de methode heeft. Met name in organisaties, waar in de tijd veel ervaring en kennis is opgebouwd, is de kans voor grote verbeteringen door kleine interventies ruimschoots aanwezig. Vaak liggen de dingen zo voor de hand, dat we ze gewoon vergeten.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *