Home » Braveriken hebben de macht

Braveriken hebben de macht

:boss “Een vijfje neemt nooit een zesje aan”, wordt wel eens gezegd als men bedoelt dat de baas geen slimmer persoon wil aannemen. Hier schuilt een kern van waarheid in, die haast ongemerkt aan ons voorbij gaat, maar een verklaring biedt voor het verschijnsel dat de meest aangepaste personen het uiteindelijk het verste schoppen als het gaat om macht.

Scott Adams (Dilbert) beweerde dat managers promotie krijgen omdat ze hoger in de organisatie minder schade kunnen aanrichten. Zo’n uitspraak veroorzaakt bij mij een grijns op mijn gezicht, want hij heeft niet helemaal ongelijk. We kennen het nadeel van de beste verkoper promoveren tot leider. U raakt een goede verkoper kwijt en krijgt er een slechte leider voor terug.

Joep Schrijvers introduceerde het begrip “braaftaal” en Nietzsche zette zich af tegen de predikers van braafheid in de zin van aangepast gedrag. Waar Joep bedoelde dat braaftaal wordt gebruikt om niet te kwetsen en derhalve de zaken niet bij naam en toenaam te benoemen, zie ik de overeenkomst met Nietzsche als aangepast gedrag, braafheid. Nietzsche zelf was helemaal niet braaf en werd door zijn toenmalige omgeving niet echt gewaardeerd.

Dat principe geldt nog steeds. Wie zich niet aanpast aan de grootste gemene deler, zal weinig waardering ontvangen van de gemeenschap. Het is het principe dat bepaalt dat de meest aangepaste, de meeste waardering ontvangt en uiteindelijk geselecteerd zal worden voor een voorname positie. Dit selectie mechanisme zorgt ervoor dat er geen vreemde geluiden vanuit de top waargenomen kunnen worden, want het zijn immers de personen die al bewezen hebben dat ze het gewenste gedrag zich eigen hebben gemaakt.

In het streven naar gelijkheid is iedereen gelijk en de meest gelijke, het beste voorbeeld, mag ons leiden. Dit heeft mede tot gevolg dat afwijkend gedrag in een vroegtijdig stadium (voordat de top is bereikt), ervoor zal zorgen dat u niet meer in aanmerking komt voor een voorbeeldfunctie. U wordt minder gelijk en weggeselecteerd. Het verschijnsel van het vierkantje tussen de rondjes. Wie niet meedoet mag vertrekken.

Dit betekent dat ons systeem zo is ingericht dat de best aangepasten worden geselecteerd voor topposities. Het maakt niet uit of dat om politiek, organisaties of andere vormen van vereniging gaat, het principe blijft hetzelfde. De topposities worden daardoor bezet door aangepaste mensen, waarvan niet meer mag worden verwacht dan het gedrag dat ze in die positie heeft gebracht. Het risico voor deze mensen is ook groot, want het zorgvuldig opgebouwde imago van braafheid, kan door één misser worden afgebroken.

Wie nu dit betoog ziet als een aanklacht tegen topmensen heeft de essentie nog niet helemaal begrepen. Het zijn namelijk de mensen, die de grote gemeenschap heeft geselecteerd en het beste vertegenwoordigen wat de grote gemeenschap wil. Zij hebben zich dat gedrag eigen gemaakt, dat door de gemeenschap het beste wordt gewaardeerd en kunnen zodoende klimmen op de ladder. We kiezen nog altijd zelf onze leider(s), ook al lijkt dat soms anders.

Het is braafheid zelf als grondslag waarop wij kiezen voor brave types als leiders en zodoende een ijzersterk mechanisme vormt om een gegeven situatie te handhaven. Het is niet braaf om deze brave types het weinig vernieuwende gedrag aan te rekenen, want dat is nu net de grond waarop ze werden verkozen.

U zult mij vragen hoe het dan mogelijk is dat, om een voorbeeld te noemen, topbestuurders zichzelf een (veel te riante) beloning toekennen. Dan antwoord ik: “Dat past heel goed in een systeem waarin veel verdienen wordt gezien als gewenst gedrag”.

Wie is er machtig genoeg om het anders te (willen en durven) doen?

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *