Home » Meer van hetzelfde

Meer van hetzelfde

:emb Steeds vaker constateer ik hetzelfde probleem, namelijk dat mensen er sterk naar neigen om steeds weer hetzelfde te doen. Ik maak mijzelf er dus ook schuldig aan.

“Meer van hetzelfde” is een theorie van Watzlawick, die ik hier kort uiteen zal zetten en vervolgens zal illustreren aan de hand van twee voorbeelden.

Nietzsche zag in de mensheid een onstuitbare wens om de omgeving en daarmee zichzelf onder controle te houden om een houdbaar bestaan te realiseren. Veel van onze problemen neigen in die richting, want als je terugzoekt naar het ontstaan van een probleem, de definitie, waartoe een oplossing wordt bedacht, heeft het vaak betrekking op het handhaven van ofwel de probleemhouder, de omgeving waarin hij zich bevindt (organisatie) of beide. Ook Watzlawick bevond zich in die denkrichting en hij introduceerde daarom het begrip “meer van hetzelfde”.

Meer van hetzelfde problemen zijn aan de orde van de dag. Dat kan ook niet anders in een wereld waarin wij worden opgevoed met allemaal dezelfde theorie. We weten bijvoorbeeld heel erg zeker dat als het in huis te warm wordt, dat dan de verwarming omlaag gezet moet worden. Het toebrengen van het negatieve element, minder verwarming, is een adequate oplossing voor een te warme huiskamer. Deze theorie kent vele varianten die ik voor de strekking van dit verhaal niet allemaal hoef te benoemen. Het wordt pas interessant als de theorie niet meer opgaat en begint te vallen in de “meer van hetzelfde” categorie. De situatie waarin “meer van hetzelfde” een averechts effect heeft. Waar het indrukken van het gaspedaal ervoor zorgt dat je uit de bocht vliegt en dus niet sneller aankomt op plaats van bestemming.

Één van de terreinen waar dit zich prachtig manifesteert is het geloof dat wij koesteren in regels. Op het moment dat ergens iets (dreigt) fout (te gaan) gaat, wordt een nieuwe regel geïntroduceerd om het vermeende onheil te voorkomen. Dat is te vergelijken met het toedienen van het negatieve element om het systeem te stabiliseren. Vanuit die gedachte is dat een goede oplossing, want het zou ons kunnen behoeden voor onheil. Maar als het vermeende onheil betrekking heeft op eerder ingevoerde regels, die niet worden nageleefd of niet de gewenste uitwerking hebben, wordt het een “meer van hetzelfde” oplossing.

Als voorbeeld noem ik het “probleemwijken” debat. De wijken waarin groepen hangjongeren de buurt onveilig maken. Sommige politici wensen “harde” maatregelen om het probleem op te lossen. Dat kan heel goed werken als er nog geen harde maatregelen waren geweest. De straf veroorzaakt dan een schrikreactie die de automatische conclusie bij de doelgroep teweeg zou moeten brengen dat er kennelijk een fout begaan is. Maar zo éénvoudig is dat probleem niet. Deze politiek gaat uit van de veronderstelling dat straf het negatieve element is dat de situatie kan stabiliseren, net zoals bij de bovengenoemde verwarming. Maar wat zou er gebeuren als (meer) straf juist de problematiek aanwakkert, als straf wederom een bevestiging is van het wij tegen zij gevoel en daarmee de noodzaak tot hetzelfde gedrag en daaropvolgend meer straf in de hand werkt. We hebben dan een zichzelf versterkend proces georganiseerd, dat ergens een keer uit de hand moet lopen.

Hetzelfde fenomeen doet zich voor bij de niet betaalde zorgpremies. Er wordt nu voorgesteld dat daar een boete op komt te staan van maarliefst 30%. Wel, dat is enorm schrikken voor iemand die het kan betalen en dat dus ook doet. Voor de doelgroep die simpelweg de premie niet op kan brengen, wat voorzien was bij de invoering van het nieuwe stelsel, wordt de berg alleen maar groter. De schuldpositie loopt op en de noodzaak tot straf (=boete) versterkt zichzelf.

Dit zijn zomaar twee voorbeelden uit één dag nieuws waarin “meer van hetzelfde” oplossingen worden toegepast, maar hoogstwaarschijnlijk niet tot het gewenste resultaat zullen leiden.

:hkhoa Het is niet links, het is niet rechts, het is meer van hetzelfde.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *