Home » Waar regels zijn is geen aandacht nodig

Waar regels zijn is geen aandacht nodig

Ik roep het al jaren, en het staat gelijk aan de grap die we vroeger maakten over iso9001. Als je opschrijft dat je betonnen zwemvesten gaat maken en je maakt betonnen zwemvesten, heb je het goed gedaan. In de gemeente Nijkerk is een vrouw gedurende een langere periode vastgehouden in een woning en mishandeld. De dader is geen onbekende van de politie en de buurt heeft geklaagd wegens overlast (gillen uit de woning). Toch heeft de politie besloten niet het huis binnen te gaan om een kijkje te nemen. De kritiek groeit in de gemeente en Justitie Utrecht heeft een onderzoek aangekondigd naar het Hoevelakense politie optreden.

De Stad Nijkerk opende woensdag op de voorpagina met de aankondiging van het Utrechtse onderzoek naar de zaak. In hetzelfde artikel wordt de politie woordvoerder geciteerd :” Je moet wel heel wat in handen hebben om tegen de wil van bewoners een huis te kunnen binnentreden”. Aan de andere kant meldt NijkerkNu (de weekkrant) dat de politie juist heeft gehandeld. Henk Brinkman schrijft verder in de Stad Nijkerk “Onderzoek naar politieoptreden broodnodig”.

Waar zijn we gebleven? vraag ik me af. We hebben ondertussen met onze objectieve regelgeving een situatie gemaakt waarin de politie enkel nog bekeuringen kan schrijven voor hardrijden, fietsen zonder achterlicht en foutparkeren. Dat zijn concrete zaken, die terug te vinden zijn in het grote regelboek (SMART geformuleerd) en waar je dus niet nat op kunt gaan. Zelfs de meest welwillende agent, die naast zijn beroep zeker ook andere sociale dingen doet (echtgenoot, vereniging, vader, enzovoort) en vol goede moed het verschil wil maken, raakt verdwaald in het regelboek. Hij zal regelmatig zijn neus stoten en teruggefloten worden, dus hij leert het wel af. Zelf nadenken mag niet meer, dat hebben wij al voor u gedaan.

“En” zegt de woordvoerder, “als we de procedure erbij halen, hebben de agenten juist gehandeld”. Dat klopt mijns inziens helemaal; Procedure gevolgd, patiënt gesneuveld. Alsof je verzuipt met het gecertificeerde betonnen zwemvest. Natuurlijk zijn er ook de statistici, die zeggen dat op een kern van 9000 inwoners één keer een geval van zware mishandeling in 10 jaar, verwaarloosbaar is en dat derhalve de juiste procedure is gevolgd. Alles wordt aangehaald (ik vergeet er ongetwijfeld een veelvoud) om te verklaren dat iedereen het goed heeft gedaan, omdat er een regel, voorschrift of procedure is waarmee de zaak valt te redden (Of in oud Hollands: Waar je je achter kunt verschuilen).

Als u het echter vraagt aan het slachtoffer, zal er niet zo’n positief verhaal uitkomen. Zij vraagt zich waarschijnlijk af hoe het in vredesnaam kan bestaan dat er niemand heeft ingegrepen. Ook de agent in kwestie die daar aan de deur heeft gestaan zal getwijfeld hebben. “Wat zal ik doen”? Wellicht heeft hij het zelfs gevraagd over de radio of aan zijn collega, wie zal het zeggen? Twijfel is goed, het helpt je na te denken en te handelen naar bevind van zaken. Hoe kan het zijn dat de agent zich heeft laten weerhouden van die ene reactie? Het antwoord laat zich raden: “Niet genoeg bewijs in handen”. Ik vermoed dat hij, nu de uitkomst bekend is, spijt heeft dat hij niet naar binnen is gegaan, om wat voor reden dan ook. Een kleine beslissing maakt alle verschil. Hier, in deze context, spelen zich de werkelijke problemen af. Hier hebben mensen met elkaar gehandeld, en daar is een zekere uitkomst uitgekomen.

De volgende vraag is waarom er niemand anders heeft ingegrepen. De wijzende vinger naar de politie is wel erg handig, want zij zijn verantwoordelijk voor de veiligheid (in een samenleving waar regels de dienst uitmaken), maar waar is de eigen verantwoordelijkheid gebleven? Hoe zit het met de sociale controle? Kennelijk heeft iedereen die op enige wijze kennis heeft kunnen hebben van het voorval, voor zichzelf een goede reden (regel) kunnen vinden om niets te doen, buiten de politie bellen.

Regels zijn hoofdzakelijk belangrijk voor degenen die de regels maken. Het verschaft ze een toetsingskader, dat het eigen gedrag kan verantwoorden. Niets meer en niets minder. Regels zijn zelden goed voor de beoordeling van een individuele werkelijke situatie. Daarvoor kunnen de regels nooit uitgebreid genoeg zijn. Niet voor niets zeggen we dat de uitzonderingen de regel bevestigen.

Deze zaak staat niet op zichzelf, want in de rest van de samenleving gaat het al niet veel beter. Door de toenemende objectivering, rationalisering, professionalisering en anonimisering (heilig geloof in regels), maakt het in principe niet meer uit wie (n)iets doet. Alles is omschreven in regels, functies en procedures, al of niet gecertificeerd, en iedereen is vervangbaar. We kunnen nog wel mensen indelen in groepen, profielen en functies met gelijksoortige eigenschappen, maar niet meer beoordelen als individu. Dat zou enkel “willekeur” in de hand werken, iets wat in de objectieve wereld absoluut verboden is.  Daar maken de “wijzende vingers” (groep die ik heb bedacht om mensen te duiden die anderen de schuld geven) dan weer dankbaar gebruik van, als ze een oplossing moeten bedenken voor de huidige maatschappelijke problemen. Voorwaarde is wel dat de groep abstract blijft en derhalve anoniem. Het ligt dan niet aan een persoon, met een naam (Mauro?), maar aan de “foute” groep waartoe de persoon behoort. Als je de afgelopen verkiezingen mag geloven, doen deze “wijzende vingers” het erg goed. Wijzende vingers zijn prettig, want je hebt dan de vermeende oorzaak (groep) te pakken, waar je concreet iets aan gaat doen, zodat het probleem wordt opgelost en zelf blijf je buiten schot. “We moeten ze hard aanpakken”, zeggen we dan.

Dit voorval is mijns inziens een gezamenlijke verantwoordelijkheid. We kiezen er collectief voor om onze samenleving in te richten op de manier zoals we dat doen. Dus ook voor de inrichting van ons politie apparaat. Iedereen die probeert dit systeem te verdedigen zal dat doen uit eigen- of groepsbehoud. Hij of zij is er namelijk van afhankelijk. Het verschaft veiligheid, inkomen en een comfortpositie die niet gemakkelijk verlaten zal worden. Het getuigt echter van een zekere onachtzaamheid, nonchalance en zelfs onbehoorlijkheid om  de individuele mensen op deze manier te negeren. Natuurlijk kan je niet voor iedereen persoonlijk zorgen en opkomen, daarvoor zijn we met te veel mensen. Maar nu komen we in het andere uiterste, waar persoonlijk leed wordt weggeredeneerd om het systeem te behouden. Enige schaamte zou hier op zijn plaats zijn. Het systeem is er per slot van rekening voor de mensen en niet andersom. Rationaliteitsschaamte?

Ik heb absoluut geen behoefte aan het Utrechtse Justitie onderzoek. Dat moet natuurlijk worden uitgevoerd binnen dezelfde objectieve meetbare kaders en doelstellingen en SMART worden geformuleerd, zodat er geen andere dan een bevestigende uitkomst kan komen. Het zal weer een prachtige voorstelling van het verhullen van de werkelijkheid achter mooie woorden worden, want er zit niemand te wachten op een onderzoek dat zegt dat de functie van de agent zover is uitgehold dat hij niet meer met gezond verstand mag nadenken over wat hij nu wel en niet moet doen. Ook niet als de context (=omgeving) er letterlijk om gilt. Die uitkomst is volledig ondenkbaar in een samenleving waar “willekeur” een lelijk woord is.

Toch, alles bij elkaar optellend, zou een beetje gezond verstand, handelen naar bevind van zaken, in deze zaak het verschil hebben gemaakt. Zoals ik al eerder heb geschreven, die ene kleine beslissing maakt alle verschil. Deze kleine beslissingen maken we allemaal aan de lopende band. Vaak op routine, meestal op voorkeur (=willekeur) en soms overdacht. In veel gevallen zijn de consequenties van een beslissing vooraf helemaal niet te overzien en moet je terugvallen op ervaring uit het verleden, of in het ergste geval de gok wagen.  Ik ga er dan ook vanuit, dat een professional, zoals een politieagent die de nodige ervaring heeft, zeer wel in staat zou moeten kunnen zijn om te beoordelen of hij een huis moet binnengaan ja of nee. Gaat hij dan “zomaar” bij iedereen naar binnen? Welnee, dat is de grootste flauwekul die er bestaat. Hij gaat naar binnen als hij denkt dat dat nodig is. Gun hem die ruimte, want we zijn er allemaal individueel van afhankelijk. Worden we dan een “politiestaat”, Big Brother is Watching You? Welnee, dat zal niet afhangen van de “willekeur” van oom agent. Is die agent wel objectief? Natuurlijk niet! Hij is een mens van vlees en bloed, die net als u zijn zintuigen moet volgen. Maakt hij dan geen fouten? Natuurlijk wel, enkel minder dan u verwacht door zijn ervaring en training op het gebied van opsporing.

Met braaftaal (de werkelijkheid weergeven in mooie woorden), het uitdrukken van alles in herkenbare, doch anonieme groepen, komen we er echt niet. Dat negeert individueel leed, wat we op de koop toe moeten nemen, ten bate van het systeem. Dan belanden we in termen als “een acceptabel verlies” of een variatie daarvan. Persoonlijk denk ik dat juist dit ene voorval, deze individuele situatie, een voorbeeld is van de gevolgen van de ontwikkeling van onze samenleving en persoonlijk vind ik dat helemaal niet acceptabel, maar wel een groot verlies.

Aandacht voor de individuele mens wordt steeds minder. Het bestaat al bijna niet meer, want we hebben regels. Iedereen gelijk voor de wet, toch? Alles moet worden bezien vanuit een groter geheel (het algemeen belang) en niet zelden komt daarbij het kosten aspect (economie, begroting, budget) als meest zwaarwegende criterium uit de bus. In de praktijk blijkt echter steeds vaker dat de algemene maatlat helemaal niet past bij de verschillende individuele situaties. In die gevallen moet veelal het individu het ontgelden voor het algemeen belang (de maatlaat moet hoe dan ook blijven bestaan). Ook hier moet, om “willekeur” te voorkomen, het individu zijn persoonlijk offer brengen.

In tijden van “crisis” is het helemaal niet vreemd dat er goed op de centen wordt gepast, maar mag ik u erop wijzen dat een samenleving ook maatschappelijk failliet kan gaan? Wie wil er leven in een samenleving waar de individuele persoon wordt aangemerkt als een “acceptabel verlies”? Wie wil er leven in een samenleving waar een mens niets meer dan een nummer in het systeem is en wordt uitgedrukt in een percentage “foutmarge”?  Ik kan u zeggen dat we al een flink eind op weg zijn in die richting en dat het er vooralsnog niet naar uitziet dat er iets gaat veranderen. Daarvoor is het probleem nog niet groot genoeg. Maar ik blijf hopen op een moment van bezinning.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *