Die supermarkt bestaat. Kijk goed om u heen en u ziet een groot aantal mensen, die niet alleen beweren het te kunnen, maar daarbij ook claimen ervaring te hebben en succesvol geweest te zijn. We weten allemaal vanuit de onderbuik dat het niet klopt, maar we kopen deze dwaling maar al te graag door het beeld van zekerheid dat het verschaft. De cijfers spreken tegen, want maarliefst 70% van de geplande veranderingen behaalt niet het beoogde resultaat, maar dat wordt graag vergeten.

Hoe dat ontstaat mag duidelijk zijn. De manager in ons, hoopt stilletjes dat de wereld, in ieder geval voor het stukje dat hij beheerst, wel een beetje maakbaar is. Als dan blijkt dat hij zelf de oplossing niet kent, of te weinig ervaring heeft om het project te leiden, of in het ergste geval de oplossing wel kent, maar niet de kracht heeft om het door te drukken, zal er vast iemand zijn die het wel kan en wil. We denken dan eerder aan een eigen incompetentie, dan aan een onmogelijke opdracht, want die mag niet bestaan in een beheerste omgeving (lees maakbare wereld).

Wie ijzer met handen kan breken is een held. Zo ook in de verander-management wereld. Wie beweert een pasklare oplossing te hebben voor een complex probleem, is de man/vrouw die het kan. Als het probleem wordt gereduceerd tot een simpele constructie van een paar gegevens die we kunnen bevatten denken we het opgelost te hebben. Helaas is de praktijk weerbarstiger en laat een omgeving waarin alles met elkaar samenhangt zich niet vereenvoudigen tot een excel sheet, ook al zouden we dat willen.

Nog veel te vaak zie ik mensen zoeken naar iets wat niet bestaat, namelijk zekerheid over de (bedachte) toekomst. De manager ontleent er zijn beroep aan, hij stuurt namelijk de gang van zaken (lees toekomst) en controleert het verloop ervan (of de targets wel worden gehaald). Iemand die reëel in zijn vak staat, zal weten dat veel dingen gaan zoals ze gaan. Ook al ga je op je kop staan, de wereld draait door. Zelfs als je er helemaal niets meer aan doet, zal er weinig tot niets veranderen. Dat komt door de onderlinge samenhang van alle dingen. Als de natuur wordt verstoord, zal ze vanzelf een oplossing zoeken om het evenwicht te herstellen. Geen implementatie, van wat voor systeem dan ook, zal dat veranderen.

Wie tegen de natuur in probeert een bedachte situatie in stand te houden, zal merken dat hij daar steeds meer moeite voor moet doen. We noemen dat weerstand, maar feitelijk zijn het bedachte werkelijkheden, die niets met de realiteit te maken hebben en daarom meer en meer door mensen worden verworpen. Mensen voelen het in de onderbuik als ze met zinloze activiteiten bezig zijn die niets bijdragen aan het primaire proces. Ze vertonen dan geen weerstand, maar willen graag werk doen dat er iets toe doet.

Veranderen met de natuur mee, geeft veel meer wind in de zeilen. Wie aanvoelt waar zijn omgeving om vraagt, zal daar op in kunnen spelen en gebruik kunnen maken van de omstandigheden. Soms is een onaangename verrassing zelfs een uitgelezen kans om het beter te gaan doen, maar je moet het wel willen zien. Koop vooral geen pilletjes tegen de pijn, want veelal zijn dat placebo’s, die u alleen maar laten denken dat het beter wordt.

In een perfecte wereld zijn alleen maar perfecte mensen en organisaties. Allemaal hebben ze de beste methoden geïmplementeerd en iedereen is blij. De vraag naar service is niet meer belangrijk, want alle organisaties doen exact het goede inclusief de bijbehorende service. Ook het prijsverschil is weg, want er kan maar één prijs de juiste zijn in de perfecte wereld, zodat iedereen die prijs wel moet hanteren.

Producten zijn allemaal hetzelfde. Er kan immers maar één product het beste zijn en er is geen ruimte meer voor mindere soorten. Er is één soort huis, auto, school, en zelfs het voedsel is door wetenschappers zorgvuldig gestandaardiseerd. Iedereen eet hetzelfde, waardoor de kwaliteit van leven zeker gesteld is.

Er is geen ruimte meer voor managers, want iedereen weet al wat hij moet doen en doet dat ook.  Zo ook zijn alle zakelijke dienstverleners weggeorganiseerd, want er valt niets meer te adviseren, bemiddelen, coachen of zelfs te beoordelen. Het hele rechtssysteem is niet meer noodzakelijk, want in de wereld zonder conflicten hebben we niets aan een rechterlijke macht.

Er is geen sprake meer van concurrentie. Alle producten en prijzen zijn hetzelfde, dus zelfs het economische grondbeginsel van vraag en aanbod is overbodig geworden. Marktwerking was een begrip uit het verleden, nu zijn de zaken zo georganiseerd dat alle organisaties exact voldoende produceren om aan de behoeften van anderen te voldoen. Geld is slechts een ruilmiddel geworden.

De overheid is flink uitgedund. Iedereen doet al wat hij moet doen, dus alle controlerende instanties zijn opgeheven. Zo ook is er bij een gebrek aan afwijkend gedrag geen behoefte meer aan nieuwe regelgeving, waardoor de beleidsmedewerkers zich nu gewoon productief maken met fysieke arbeid. Zelfs de politiek is flink gekrompen, want de leider hoeft slechts het handboek van de perfecte organisatie van buiten te kennen en met niemand te overleggen of dat goed is. Hij hoeft slechts uit te voeren wat in het boek staat.

In de perfecte wereld richt iedereen zich naar één standaard, die als beste wordt aangemerkt, waar heb ik dat toch eerder gehoord?

Dat er problemen zijn bij de belastingdienst is geen groot geheim meer. Accountants, die in de regel veel contact hebben met de dienst, noemen het zonder blikken of blozen een zooitje. De kranten hebben ook al bericht dat een veelvoud aan bedrijven hun loongegevens opnieuw moet aanleveren en daar is natuurlijk een sommetje bij gepresenteerd met de kosten voor het bedrijfsleven.

Vier jaar geleden is er, naar het schijnt, een rapport gepresenteerd waarvan het NRC claimt de inhoud te kennen. Er zou in gestaan hebben dat de koppeling van de belastingdienst aan het UWV zou leiden tot problemen. De doelstelling was te ambitieus.

Als nu blijkt dat het inderdaad een probleem is geworden, heeft de onderzoeker in kwestie er niet echt naast gezeten met zijn bevindingen. Het wonderlijke aan het verhaal is dat destijds het project voortgezet is. Het zou kunnen zijn dat er hier en daar wel zaken zijn aangepast, maar de koppeling is voortgezet.

Ik vraag me dan af met welke argumenten zo’n onderzoek terzijde is geschoven. Waren de gegevens niet objectief genoeg? Was de onderzoeker niet vooruitstrevend genoeg? Was het niet onderbouwd met bewezen theorie? Genoot de onderzoeker niet genoeg aanzien? Of pasten de resultaten gewoonweg niet bij de wensen?

Toegegeven: Achteraf is het makkelijk praten, maar wie wel eens probeert de maakbare samenleving tegen het licht te houden, kent de tegenargumenten die maakbaarheid ondersteunen. Dit voorbeeld is een resultaat van het vasthouden aan het geloof dat met voldoende middelen en wilskracht alles te maken is.