via TomTom tipt politie over verkeersmisbruik – Consument – AD.

Geachte heer De Greef,

Met groot genoegen kunnen wij u mededelen dat wij een grote verbetering hebben gedaan voor de verkeersveiligheid. Wij kunnen nu uw ritgegevens analyseren en u de bijpassende bekeuring sturen. Hierdoor zult u uw onverantwoord rijgedrag vanzelf gaan bijstellen, of failliet gaan. Bij betalingsproblemen leggen wij direct beslag op uw voertuig, TomTom mag u uiteraard behouden.

Deze feiten heeft uw TomTom voor ons geregistreerd:

U gelieve het bedrag in 1 keer te voldoen aan het CjiB, daar onze software ook nog niet afbetaald is en ook wij met bezuinigingen te kampen hebben. Mocht u overigens naar aanleiding van deze faktuur bedenken om uw TomTom voortaan thuis te laten, dan kunnen wij u mededelen dat wij in vergaande onderhandeling zijn met Apple, voor hun gegevens uit de iphones, ipads en android achtige toestellen.

Wij wensen u een prettig weekeinde.

Ik kwam hem weer keihard tegen. Een probleemgeval waarin twee partijen zich zo sterk in hun proces van strijd hebben gebonden, dat ze het gewoon lekker vinden. De strijd op zich geeft zoveel bevrediging, dat het resultaat ervan er niet meer toe doet. Beide partijen zien heel goed in dat de strijd waarin zij zich bevinden een hoogtepunt heeft bereikt, waardoor het echt niet meer kan en het dus anders moet, maar blijven wijzen naar de ander. Die ander zal moeten veranderen, want dan zal het beter worden. Die oplossing is helaas onmogelijk, want die ander weet namelijk heel goed dat hij, indien hij toegeeft, zichzelf gewonnen geeft en vervolgens met een nieuw conflict zal worden geconfronteerd, omdat het nu éénmaal gewoon lekker is. Het moment van crisis is daardoor ook het ultieme moment om “de winst” binnen te halen, reden te meer om  vooral niet op te geven. In dit soort processen spelen de inhoud en de vorm beide een afzonderlijke rol. De inhoud is de aanleiding om de vorm, de strijd, te blijven voeren. In de praktijk blijkt dan vaak dat er voldoende inhoud te vinden is om aan de behoefte van strijd vorm te kunnen geven.

Het winnen en daarmee bewijzen dat de oplossing werkt is belangrijker dan het oplossen van de conflictsituatie. Sterker nog, de strijd is een noodzakelijke voorwaarde om  te kunnen winnen. Gelijk halen en bevestiging krijgen van het eigen goede functioneren is de inzet van het spel. Daarvoor moet de strijd gewonnen worden, ongeacht de consequenties ervan, want bij verlies zou het zo kunnen zijn dat de gehanteerde oplossing niet werkt (in dit specifieke geval), dat doet af aan de overtuiging dat de oplossing altijd “goed” is en dat is nu net waarom de strijd werd aangegaan. Partijen hebben zich dan gevangen in een uiterst fnuikende vorm van dubbele binding, want beide oplossingen leveren verlies, waardoor slechts de vraag wie het verlies moet nemen overblijft. Het gaat om de macht om het verlies te mogen afdwingen of de winst te mogen nemen. Ofwel de vraag wie het beter weet.

Ik noem dat “lijden aan de oplossing”, dat betekent niet meer in kunnen zien dat de eigen oplossing voor een conflictsituatie een versterkend effect heeft op het conflict en dat er wellicht alternatieven zijn die wel mogelijkheden scheppen voor verbetering. De meest voor de hand liggende oplossing is de strijd vergeten en iets anders gaan doen, maar dat kan niet vanwege de hierboven genoemde redenen. Toegeven is om dezelfde redenen geen optie, dus wat kunnen we doen om te voorkomen dat er een rokend slagveld achterblijft met alleen maar verliezers. Zowel de relatie (wie weet het beter) als de inhoud (wat is beter) zijn inzet in dit spel, waardoor variëren op inhoud en betrekking kansloos wordt. Beide zullen worden ontkend als valide argumenten.

De oplossing voor dit soort conflicten bevindt zich in de kaders waarin dit spel wordt gespeeld. De definitie van de situatie, zoals die door partijen wordt neergezet. Er zijn varianten te over, juist omdat op beide aspecten, inhoud en betrekking, kan worden gevarieerd. De variaties zullen moeten worden ingebracht door derden, omdat partijen zelf niet meer in staat zijn buiten hun kaders te komen. Voor die derden wordt het dan belangrijk om juist gebruik te maken van andere mogelijke oplossingen die zij kennen en die beschikbaar te stellen als veilige uitweg.

Het is knap lastig om niet mee te doen als iemand een populair voorstel doet. Sterker nog, kritiek kan gezien worden als een negatieve instelling die niet bijdraagt aan de vooruitgang van wat dan ook. Toch kan de vraag naar het onderliggende probleem veel helderheid scheppen over de voorgestelde oplossing. In veel gevallen zijn de oplossingen zo vanzelfsprekend, dat er over het probleem dat eraan ten grondslag ligt, niet meer wordt nagedacht. Hoe kunnen we dan weten dat het echt een probleem is, dat om een oplossing en juist die oplossing vraagt?

Een recent voorbeeld is het voornemen (geen voorstel) van Geert Wilders om een film te maken over de Koran. Het zou een informatieve film moeten worden die iedereen in hoog tempo de inhoud van de Koran duidelijk maakt. Dit idee heeft in Nederland de gemoederen niet koud gelaten. Er is zelfs al sprake van een “tegenbeweging”, die iets aan het fenomeen “beweging” zou willen doen.

Welk probleem lost u op? De oplossing is mij duidelijk, maar wat u ermee voorstaat en wat wij ermee kunnen ontgaat mij. Kunt u dat nader toelichten?

Deze vraag dwingt partijen om in het rationele, redelijke domein na te denken over de op te lossen problemen, die vooralsnog in het voorstel niet werden benoemd. Op het moment dat die problemen concreet helder zijn geworden, kunnen we nadenken of de voorgenomen oplossing echt iets bijdraagt, of juist in de categorie “meer van hetzelfde” past.

Onze ervaring heeft uitgewezen dat deze vraag veel inzicht biedt in voorgestelde oplossingen. Indien u verder bent geïnteresseerd in probleemoplossing kunt u bij ons een “boerenslim” gesprek aanvragen.

In een perfecte wereld zijn alleen maar perfecte mensen en organisaties. Allemaal hebben ze de beste methoden geïmplementeerd en iedereen is blij. De vraag naar service is niet meer belangrijk, want alle organisaties doen exact het goede inclusief de bijbehorende service. Ook het prijsverschil is weg, want er kan maar één prijs de juiste zijn in de perfecte wereld, zodat iedereen die prijs wel moet hanteren.

Producten zijn allemaal hetzelfde. Er kan immers maar één product het beste zijn en er is geen ruimte meer voor mindere soorten. Er is één soort huis, auto, school, en zelfs het voedsel is door wetenschappers zorgvuldig gestandaardiseerd. Iedereen eet hetzelfde, waardoor de kwaliteit van leven zeker gesteld is.

Er is geen ruimte meer voor managers, want iedereen weet al wat hij moet doen en doet dat ook.  Zo ook zijn alle zakelijke dienstverleners weggeorganiseerd, want er valt niets meer te adviseren, bemiddelen, coachen of zelfs te beoordelen. Het hele rechtssysteem is niet meer noodzakelijk, want in de wereld zonder conflicten hebben we niets aan een rechterlijke macht.

Er is geen sprake meer van concurrentie. Alle producten en prijzen zijn hetzelfde, dus zelfs het economische grondbeginsel van vraag en aanbod is overbodig geworden. Marktwerking was een begrip uit het verleden, nu zijn de zaken zo georganiseerd dat alle organisaties exact voldoende produceren om aan de behoeften van anderen te voldoen. Geld is slechts een ruilmiddel geworden.

De overheid is flink uitgedund. Iedereen doet al wat hij moet doen, dus alle controlerende instanties zijn opgeheven. Zo ook is er bij een gebrek aan afwijkend gedrag geen behoefte meer aan nieuwe regelgeving, waardoor de beleidsmedewerkers zich nu gewoon productief maken met fysieke arbeid. Zelfs de politiek is flink gekrompen, want de leider hoeft slechts het handboek van de perfecte organisatie van buiten te kennen en met niemand te overleggen of dat goed is. Hij hoeft slechts uit te voeren wat in het boek staat.

In de perfecte wereld richt iedereen zich naar één standaard, die als beste wordt aangemerkt, waar heb ik dat toch eerder gehoord?

“Meer van hetzelfde” is een theorie van Watzlawick, die ik hier kort uiteen zal zetten en vervolgens zal illustreren aan de hand van twee voorbeelden.

Nietzsche zag in de mensheid een onstuitbare wens om de omgeving en daarmee zichzelf onder controle te houden om een houdbaar bestaan te realiseren. Veel van onze problemen neigen in die richting, want als je terugzoekt naar het ontstaan van een probleem, de definitie, waartoe een oplossing wordt bedacht, heeft het vaak betrekking op het handhaven van ofwel de probleemhouder, de omgeving waarin hij zich bevindt (organisatie) of beide. Ook Watzlawick bevond zich in die denkrichting en hij introduceerde daarom het begrip “meer van hetzelfde”.

Meer van hetzelfde problemen zijn aan de orde van de dag. Dat kan ook niet anders in een wereld waarin wij worden opgevoed met allemaal dezelfde theorie. We weten bijvoorbeeld heel erg zeker dat als het in huis te warm wordt, dat dan de verwarming omlaag gezet moet worden. Het toebrengen van het negatieve element, minder verwarming, is een adequate oplossing voor een te warme huiskamer. Deze theorie kent vele varianten die ik voor de strekking van dit verhaal niet allemaal hoef te benoemen. Het wordt pas interessant als de theorie niet meer opgaat en begint te vallen in de “meer van hetzelfde” categorie. De situatie waarin “meer van hetzelfde” een averechts effect heeft. Waar het indrukken van het gaspedaal ervoor zorgt dat je uit de bocht vliegt en dus niet sneller aankomt op plaats van bestemming.

Één van de terreinen waar dit zich prachtig manifesteert is het geloof dat wij koesteren in regels. Op het moment dat ergens iets (dreigt) fout (te gaan) gaat, wordt een nieuwe regel geïntroduceerd om het vermeende onheil te voorkomen. Dat is te vergelijken met het toedienen van het negatieve element om het systeem te stabiliseren. Vanuit die gedachte is dat een goede oplossing, want het zou ons kunnen behoeden voor onheil. Maar als het vermeende onheil betrekking heeft op eerder ingevoerde regels, die niet worden nageleefd of niet de gewenste uitwerking hebben, wordt het een “meer van hetzelfde” oplossing.

Als voorbeeld noem ik het “probleemwijken” debat. De wijken waarin groepen hangjongeren de buurt onveilig maken. Sommige politici wensen “harde” maatregelen om het probleem op te lossen. Dat kan heel goed werken als er nog geen harde maatregelen waren geweest. De straf veroorzaakt dan een schrikreactie die de automatische conclusie bij de doelgroep teweeg zou moeten brengen dat er kennelijk een fout begaan is. Maar zo éénvoudig is dat probleem niet. Deze politiek gaat uit van de veronderstelling dat straf het negatieve element is dat de situatie kan stabiliseren, net zoals bij de bovengenoemde verwarming. Maar wat zou er gebeuren als (meer) straf juist de problematiek aanwakkert, als straf wederom een bevestiging is van het wij tegen zij gevoel en daarmee de noodzaak tot hetzelfde gedrag en daaropvolgend meer straf in de hand werkt. We hebben dan een zichzelf versterkend proces georganiseerd, dat ergens een keer uit de hand moet lopen.

Hetzelfde fenomeen doet zich voor bij de niet betaalde zorgpremies. Er wordt nu voorgesteld dat daar een boete op komt te staan van maarliefst 30%. Wel, dat is enorm schrikken voor iemand die het kan betalen en dat dus ook doet. Voor de doelgroep die simpelweg de premie niet op kan brengen, wat voorzien was bij de invoering van het nieuwe stelsel, wordt de berg alleen maar groter. De schuldpositie loopt op en de noodzaak tot straf (=boete) versterkt zichzelf.

Dit zijn zomaar twee voorbeelden uit één dag nieuws waarin “meer van hetzelfde” oplossingen worden toegepast, maar hoogstwaarschijnlijk niet tot het gewenste resultaat zullen leiden.

Het is niet links, het is niet rechts, het is meer van hetzelfde.