Het lijkt er sterk op dat ons blauw op straat zichzelf ondergewaardeerd voelt. Ik herinner me nog een uitzending van P&W, waarin minister Ter Horst een ongemakkelijke vergelijking maakte met Tramconducteurs. Niet dat de laatste doelgroep minder waardig zou zijn, maar ze passen klaarblijkelijk met de agenten in dezelfde loonschaal van ambtenaren. De zaal reageerde heftig. Kaartjes knippen zou niet helemaal hetzelfde zijn als boeven vangen. Zelf heb ik met beide beroepen geen ervaring, maar zo van buitenaf denk ik dat daar iets in zit.

Het lijkt ook een argument te zijn dat de agenten onderbetaald worden, maar daarbij denk ik dat ze niet alleen zijn. Ik noem voor het gemak even het zorgpersoneel en de leraren. De bonden eisen 200 euro per maand erbij en Guusje antwoordt met 3,5% en nog een rits van mooie beloften. Uitgaande van een brutoloon van 2600 euro (dat is denk ik ruim geschat), komt dat neer op ongeveer 91 euro bruto. We praten dan over een gat van 109 euro per maand voor het eerste jaar. Het tweede jaar komt er nog 3,3% bij, waardoor het gat nog slechts 1 euro per maand bedraagt. Maar, dat is voor degene die het maximum van de loonschaal heeft bereikt. Wie nog voor het instapsalaris van 1571 euro werkt komt het eerste jaar 154 euro per maand tekort en het tweede jaar nog 91 euro per maand ten opzichte van de eis van 200 euro.

Dit is natuurlijk maar koehandel in de vorm van cijfertjes, met overigens aanzienlijke verschillen. Waar het werkelijk over gaat is de ondankbaarheid voor het politiewerk. Veel dienders vinden zelf hun werk ook niet aardig meer, zeker niet als ze het prestatiecontract moeten uitvoeren en de bevolking reageert daar met dezelfde afkeur op. Het is een wisselwerking tussen diender en volk. We moeten met z’n allen betalen voor iets waar we niet om hebben gevraagd. De verhalen daarbij zijn niet voor de poes, alle mooie slogans ten spijt. “Die pet past ons allemaal”, nou, mooi niet en zeker niet voor dat geld!

Guusje staat nu voor de dankbare taak om deze mensen weer gerust te stellen en uit te leggen dat we het allemaal niet zo hebben bedoeld. Dat we wel dankbaar zijn voor veiligheid en geborgenheid. Dat we het prettig vinden als er een bolhoed een bon onder de ruitenwisser stopt, omdat we even ergens parkeren waar zo’n onnozel bordje staat. Dat we het niet erg vinden dat er geen sporenonderzoek wordt gedaan als onze bezittingen uit huis geroofd zijn en dat er geen discussie over mogelijk is omdat hij of zij ook maar gewoon zijn werk doet. (“Blik op de weg” wel eens gezien?). Er ontstaat een enorme scheiding in de betekenis die verschillende mensen aan het politiewerk geven. Het is niet meer iets waar we gezamenlijk aan werken en de vruchten van plukken, maar het is meer iets van een organisatie geworden, die we politie noemen. Deze organisatie kunnen we dan ook als organisatie behandelen en de efficiëntie modellen er op loslaten. Het is een aparte entiteit, die buiten ons zelf (en de politiek) staat, zodat we daar objectief een oordeel over kunnen hebben. De organisatie zelf gaat zich ook als zodanig gedragen en definieert intern georiënteerde doelen waarmee zij haar bestaansrecht kan duiden (S.M.A.R.T.). Hieruit ontstaan de prestatiecontracten, zodat verkeersveiligheid kan worden uitgedrukt in aantallen bekeuringen. Het paradoxale is dat er dus overtreders moeten zijn om dit bestaansrecht te waarborgen. Deze tendens is in volle gang en heeft in de huidige omstandigheden veel kans om groter te worden.

Zo ziet het eruit alsof er geen oplossing mogelijk is en dat klopt ook als waardering wordt uitgedrukt in geld en prestatie moet worden uitgedrukt in aantallen. De waardering voor politiewerk moet bij de klantengroep vandaan komen, dat is dus iedereen die wel eens een agent ziet. Zoals de ontwikkeling nu gaande is, lijkt dat een steeds groter probleem te worden. Waar is de tijd gebleven dat de politie “je beste vriend” was? Nu vinden we het met z’n allen niet zo erg dat een diender maar zo weinig verdient. Want, als je hem nodig hebt, is ie er niet, en u begrijpt het al, juist als je hem kan missen…. dan hoor je plotseling:“Wat zijn wij aan het doen?”

Nog even een stapje verder, dan denk ik aan de verzelfstandiging van de politie. Maak de korpsen eigen ondernemers en alle problemen verdwijnen als sneeuw voor de zon. Ontwikkel ook marktwerking en concurrentie. Benoem een aantal mogelijke concurrenten en help ze in het zadel. Ik weet zeker dat Peter R. de Vries staat te trappelen om mee te doen. Wie geen boeven vangt krijgt geen geld, makkelijk zat. Maar of onze veiligheid daarmee is gediend, durf ik te betwijfelen.

Hoe lang gaat het nog duren voordat we gaan inzien dat de instrumentele benadering van een dienst, zoals het behouden van veiligheid, niet werkt. Het is éénvoudigweg niet in cijfers en of geld uit te drukken, hoe graag je dat ook zou willen. Het levert dit soort onzinnige conflicten op, waarbij gesproken wordt over 80 miljoen extra of 200 euro per maand. Wat betekent dat dan? Voor ons, de samenleving en de veiligheid? Helemaal niets.

De zaken hebben ogenschijnlijk niet of nauwelijks iets gemeenschappelijks, maar toch zie ik een grote gemeenschappelijke deler. In alle zaken is er klaarblijkelijk iemand of meerdere personen die vinden dat ze weten hoe het moet. Het manifesteert zich in verschillende vormen, maar de conflicten ontstaan omdat er over de norm gestreden moet worden. In  geen van de zaken is de norm objectief vast te stellen; Seks op tv, imago videoclip, 1040 uur, fysiotherapie in verzekering, grote auto, criminaliteit en online gokken (exploiteren), zijn subjectieve vraagstukken. Over ieder individueel onderwerp zou bij wijze van spreken een referendum georganiseerd kunnen worden, maar dat is praktisch niet zo handig.

Het verschil zit in de vraag of de norm wordt toegepast of getoetst. Daarbij is ook de vraag aan de orde welke norm wordt toegepast, want er zijn er vanzelfsprekend meer. Dat laatste manifesteert zich heel mooi in de vraag of de seksfilm op tv wel toelaatbaar is. Volgens de christenen natuurlijk niet, maar volgens de socialisten wel. De liberalen, die er wel iets van vinden, maar dat nu even voor zich houden, eisen in het kader van de oppositie een officieel standpunt. Prachtig hoe dat spel gespeeld wordt! Het gaat nergens over, maar we kunnen fijn praten over de vraag of seks nou vies is of niet en of we onze medemens daarvoor moeten beschermen of van onthouden.  Je zou de tv ook gewoon uit, of op een ander kanaal kunnen zetten, toch?

Dezelfde banale normen liggen ten grondslag aan de vraag of “When the lady smiles” wel okee is voor de campagne van Hillary. Ik herinner me nog een klein incidentje met wat vlekken in de jurk van een medewerkster van Bill, maar dat had weinig met seks te maken, tenminste volgens Bill.  Hier is het echter niet een norm die aan de orde wordt gesteld, maar juist één die wordt toegepast, niet door de kiezers maar erger nog, door een campagneteam, media en professionals die denken te weten wat de kiezer ervan zal vinden. Toegegeven, als Hillary, met haar brave huismoederimago, had geweten van deze clip, had ze die keuze niet gemaakt. Dus ook ik denk dat ze een vormfoutje heeft gemaakt, maar het zegt niets over de capaciteiten van de vrouw in kwestie.

Marja van Bijsterveldt heeft met haar partij de strijd aangebonden tegen de middelmatigheid. Ik heb premier Balkenende zich ook al eens horen beroepen op de VOC mentaliteit, dus dat is niet zo vreemd. Wel merkwaardig is dat zij kennelijk 1040 uur niet middelmatig vindt en alles daaronder wel. Nu het uitloopt op een conflict, omdat in de hoogste mate van waarschijnlijkheid, er voldoende mensen te vinden zijn die er nog wel iets over willen zeggen, moet er een onderzoek komen, dat aantoont dat ze wel gelijk heeft. Hoe kan het ook anders? Wat de staatssecretaris vergeet is dat er hele volksstammen middelmatige mensen rondlopen, waar we diep dankbaar voor moeten zijn. Het zijn die mensen, die elke dag braaf hun werk doen, daar beloning voor krijgen en vervolgens weer braaf belasting betalen. Je eigen nek uitsteken en meer doen dan redelijkerwijs noodzakelijk is, is en blijft een eigen keuze. Daarbij komt nog de vraag of middelmatigheid is te kwantificeren naar een urennorm, zonder de kwalitatieve aspecten uit het oog te verliezen.

Ik ga de lezer niet verder vermoeien met een betoog over verzekeraars, die de norm naar hun winst en verliesrekening bijstellen, of politici die iets doen aan de nijd tegen grote patserauto’s met slurptax, of de bedachte oplossingen tegen criminelen in Limburg en online gokken. Dat doe ik een andere keer wel weer. 

Het is de waan van de dag en een heel goed excuus om niet echt te hoeven werken aan problemen die aangepakt zouden moeten worden. Een premier die zich moet uitspreken over het vertonen van “Deep Throat”. Hoe deep willen we zinken?

Natuurlijk moet er gewerkt worden aan de kwaliteit van het onderwijs, de zorg, jeugdzorg, veiligheid en noem het maar op. Maar als wij willen ontstijgen aan middelmatigheid, dan moeten wij, met onze gekozen leiders voorop, stoppen met neuzelen over zaken in de marge en doen alsof het een groot probleem is.

Het is knap lastig om niet mee te doen als iemand een populair voorstel doet. Sterker nog, kritiek kan gezien worden als een negatieve instelling die niet bijdraagt aan de vooruitgang van wat dan ook. Toch kan de vraag naar het onderliggende probleem veel helderheid scheppen over de voorgestelde oplossing. In veel gevallen zijn de oplossingen zo vanzelfsprekend, dat er over het probleem dat eraan ten grondslag ligt, niet meer wordt nagedacht. Hoe kunnen we dan weten dat het echt een probleem is, dat om een oplossing en juist die oplossing vraagt?

Een recent voorbeeld is het voornemen (geen voorstel) van Geert Wilders om een film te maken over de Koran. Het zou een informatieve film moeten worden die iedereen in hoog tempo de inhoud van de Koran duidelijk maakt. Dit idee heeft in Nederland de gemoederen niet koud gelaten. Er is zelfs al sprake van een “tegenbeweging”, die iets aan het fenomeen “beweging” zou willen doen.

Welk probleem lost u op? De oplossing is mij duidelijk, maar wat u ermee voorstaat en wat wij ermee kunnen ontgaat mij. Kunt u dat nader toelichten?

Deze vraag dwingt partijen om in het rationele, redelijke domein na te denken over de op te lossen problemen, die vooralsnog in het voorstel niet werden benoemd. Op het moment dat die problemen concreet helder zijn geworden, kunnen we nadenken of de voorgenomen oplossing echt iets bijdraagt, of juist in de categorie “meer van hetzelfde” past.

Onze ervaring heeft uitgewezen dat deze vraag veel inzicht biedt in voorgestelde oplossingen. Indien u verder bent geïnteresseerd in probleemoplossing kunt u bij ons een “boerenslim” gesprek aanvragen.

Ik moet toegeven dat besluitvorming in een democratie erg traag werkt. Er zijn veel standpunten en belangen die moeten worden afgewogen en soms kom je daar gewoon niet uit. We zien dat nu gebeuren rond het ontslagrecht en dat is slechts een voorbeeld. Die vertragende werking van het vergaderen kan doorbroken worden als ergens een doorzettingsmacht wordt gevestigd. Diezelfde vraag om doorzettingsmacht kom ik regelmatig tegen als bestuurders hun voorstellen er niet door krijgen. De achterliggende gedachte is dat als de gemeenschap er niet uitkomt, dan zal er iemand moeten beslissen.

Een betere vorm van polarisatie is bijna niet voor te stellen. De standpunten moeten op de spits gedreven worden om de tegenstelling met anderen in het geding te benadrukken. Krachtige taal en spitsvondige oneliners horen daarbij, vooral om het beeld te scheppen van een sterke leider, die doorzettingsmacht waardig zou zijn. Sommige onderwerpen lenen zich daar heel goed voor en dat zijn dan ook de onderwerpen die door deze lieden direct worden aangegrepen om zichzelf op te profileren.

De nadelen van de democratie, zoals de traagheid en het kostbare ambtenaren apparaat spelen een belangrijke rol in het debat, want de beweging met doorzettingsmacht heeft daar geen last van. Die kan snel en efficiënt beslissen en dan kan er eindelijk iets veranderen. Het doordrukken van oplossingen waarover grote verdeeldheid bestaat, behoort tot de mogelijkheden van de beweging.

Het beeld dat wordt geschetst plakt het stigma van traagheid op en vergeet de voordelen van onze democratie. Het vergeet dat wij ons nog niet zo lang geleden hebben bevrijd van een beweging die het niet zo hoog op had met afwijkende bevolkingsgroepen en die derhalve preventief ruimde. Dit beeld laat de gedachte los dat iedereen, niet alleen een recht van spreken maar ook een recht van bestaan heeft en dat wij destijds met elkaar hebben afgesproken dat wij hoe dan ook deze rechten zouden koesteren. Hoe dat zich verhoudt met de liberale beginselen vraag ik mij af, maar volgens mij past dat niet meer.

Het merkwaardig fenomeen doet zich voor dat deze bewegingen (in oprichting) juist gebruik maken van het democratische stelsel (kiesrecht, stemmen winnen) om een democratisch beginsel onderuit te halen. Het argument is snelheid en éénduidigheid. Vooruitgang ten koste van democratie. Vrijheid ten koste van vrijheid, de vraag is alleen van wie?

Dit alles wordt mogelijk gemaakt door een regeringsbeleid dat bestaande onvrede in de samenleving niet voldoende snel of éénduidig oppakt. Dat schept ruimte voor bewegingen op links en rechts om de zaak te polariseren. Hoezeer Wijffels ook een megaprestatie heeft geleverd om deze coalitie te smeden, het blijft een coalitie van verdeeldheid. Dat is in vele opzichten goed, omdat alle belangen worden vertegenwoordigd, maar het maakt haar ook traag en zeker niet éénduidig. Exact de beginselen waar de nieuwbakken bewegingen op zinspelen.

verwant bericht:  Doekle Terpstra in Trouw

“Meer van hetzelfde” is een theorie van Watzlawick, die ik hier kort uiteen zal zetten en vervolgens zal illustreren aan de hand van twee voorbeelden.

Nietzsche zag in de mensheid een onstuitbare wens om de omgeving en daarmee zichzelf onder controle te houden om een houdbaar bestaan te realiseren. Veel van onze problemen neigen in die richting, want als je terugzoekt naar het ontstaan van een probleem, de definitie, waartoe een oplossing wordt bedacht, heeft het vaak betrekking op het handhaven van ofwel de probleemhouder, de omgeving waarin hij zich bevindt (organisatie) of beide. Ook Watzlawick bevond zich in die denkrichting en hij introduceerde daarom het begrip “meer van hetzelfde”.

Meer van hetzelfde problemen zijn aan de orde van de dag. Dat kan ook niet anders in een wereld waarin wij worden opgevoed met allemaal dezelfde theorie. We weten bijvoorbeeld heel erg zeker dat als het in huis te warm wordt, dat dan de verwarming omlaag gezet moet worden. Het toebrengen van het negatieve element, minder verwarming, is een adequate oplossing voor een te warme huiskamer. Deze theorie kent vele varianten die ik voor de strekking van dit verhaal niet allemaal hoef te benoemen. Het wordt pas interessant als de theorie niet meer opgaat en begint te vallen in de “meer van hetzelfde” categorie. De situatie waarin “meer van hetzelfde” een averechts effect heeft. Waar het indrukken van het gaspedaal ervoor zorgt dat je uit de bocht vliegt en dus niet sneller aankomt op plaats van bestemming.

Één van de terreinen waar dit zich prachtig manifesteert is het geloof dat wij koesteren in regels. Op het moment dat ergens iets (dreigt) fout (te gaan) gaat, wordt een nieuwe regel geïntroduceerd om het vermeende onheil te voorkomen. Dat is te vergelijken met het toedienen van het negatieve element om het systeem te stabiliseren. Vanuit die gedachte is dat een goede oplossing, want het zou ons kunnen behoeden voor onheil. Maar als het vermeende onheil betrekking heeft op eerder ingevoerde regels, die niet worden nageleefd of niet de gewenste uitwerking hebben, wordt het een “meer van hetzelfde” oplossing.

Als voorbeeld noem ik het “probleemwijken” debat. De wijken waarin groepen hangjongeren de buurt onveilig maken. Sommige politici wensen “harde” maatregelen om het probleem op te lossen. Dat kan heel goed werken als er nog geen harde maatregelen waren geweest. De straf veroorzaakt dan een schrikreactie die de automatische conclusie bij de doelgroep teweeg zou moeten brengen dat er kennelijk een fout begaan is. Maar zo éénvoudig is dat probleem niet. Deze politiek gaat uit van de veronderstelling dat straf het negatieve element is dat de situatie kan stabiliseren, net zoals bij de bovengenoemde verwarming. Maar wat zou er gebeuren als (meer) straf juist de problematiek aanwakkert, als straf wederom een bevestiging is van het wij tegen zij gevoel en daarmee de noodzaak tot hetzelfde gedrag en daaropvolgend meer straf in de hand werkt. We hebben dan een zichzelf versterkend proces georganiseerd, dat ergens een keer uit de hand moet lopen.

Hetzelfde fenomeen doet zich voor bij de niet betaalde zorgpremies. Er wordt nu voorgesteld dat daar een boete op komt te staan van maarliefst 30%. Wel, dat is enorm schrikken voor iemand die het kan betalen en dat dus ook doet. Voor de doelgroep die simpelweg de premie niet op kan brengen, wat voorzien was bij de invoering van het nieuwe stelsel, wordt de berg alleen maar groter. De schuldpositie loopt op en de noodzaak tot straf (=boete) versterkt zichzelf.

Dit zijn zomaar twee voorbeelden uit één dag nieuws waarin “meer van hetzelfde” oplossingen worden toegepast, maar hoogstwaarschijnlijk niet tot het gewenste resultaat zullen leiden.

Het is niet links, het is niet rechts, het is meer van hetzelfde.

Waarheid is een lastig begrip. Iedereen die iets met sociale wetenschappen te maken heeft gehad, direct of indirect, weet dat de absolute waarheid niet bestaat, maar altijd een afspraak is tussen mensen. Binnen die wetenschap staat het veranderen van wat er gezegd is bij een onderzoek dan ook gelijk aan het halen van een dikke onvoldoende.

In de dagelijkse omgang zijn we echter niet zo streng. Er wordt hier en daar wel eens wat veranderd om het beter te laten passen in het verhaal dat we graag kwijt willen. Het wordt wat lastig als het gaat over de kleur van het gras of de wet van de zwaartekracht, want die zaken liggen aardig vast. Maar, als het gaat over wat de minister nu echt heeft gezegd, dan is er de nodige speelruimte voor interpretatie. Naarmate het onderwerp minder concreet wordt, ontstaat er meer ruimte om er een eigen draai aan te geven.

Wat er op papier wordt vastgelegd en nu ook op internet, wordt echter gezien als waarheid. Dat zijn feiten (want het staat in de krant) die niet meer voor draaien vatbaar zijn. Het ontzenuwen van zo’n feit is een lastige opgave, waardoor het van het grootste belang is om ervoor zorg te dragen dat er staat wat je wilt dat er staat. Zo wordt de waarheid gemaakt.

Nog niet eerder werd zo duidelijk hoe machtsdragers hun eigen waarheid de wereld in helpen. Ongeremd wordt de berichtgeving, zelfs van de handelingen in de tweede kamer, gemanipuleerd naar de zin van de machtsdrager. Hij is ook in staat om dat te doen vanwege zijn positie. Het geeft weer een nieuwe betekenis aan het spreekwoord: “Wie de waarheid in pacht heeft”.

Het valt niet mee om in een tijd waarin “mannetjesmaken” met behulp van spindoctors de gebruikelijke politieke activiteit is om ook nog een partij bij elkaar te houden. Die twee zaken lijken strijdig met elkaar. Het mannetjesmaken gaat over één individuele politicus en de partij bij elkaar houden gaat over een gedeelde visie. Om op te klimmen in de politiek moet op één of andere manier een verschil gemaakt worden, maar om volgelingen te krijgen moet uw verschil hetzelfde zijn als bij de volgelingen.

Dit levert een strijd op waar klaarblijkelijk de politieke partijen vooral intern mee worstelen. In enkele gevallen wordt het democratisch gehalte binnen de partij in twijfel getrokken en in andere gevallen beroepen de politici zich op vrijheid van meningsuiting.

Democratie staat voor vrijheid, dat is een groot goed. Het probleem alleen is dat vrijheid ophoudt waar een ander zijn vrijheid begint. Zodra aan die grens wordt gemorreld, komt u ongetwijfeld in een territoriumstrijd terecht, die moet gaan uitwijzen waar uw vrijheid wordt beperkt. Er bestaat per definitie niet zoiets als onbeperkte vrijheid, want er zal altijd een grens zijn. In de democratie kennen we dat probleem ook, want de ultieme democratie betekent dat alle belanghebbenden worden gehoord en iedere mening telt, maar dat blijkt in de praktijk een onhaalbare kaart te zijn. Hierdoor heeft zich een systeem ontwikkelt dat wij nu kennen als het parlementaire stelsel, waarin volksvertegenwoordigers worden gekozen, die als het goed is de stem van het volk vertegenwoordigen.

Dit is juist waar het nu spaakloopt, want het nastreven van vrijheid kan op vele manieren worden geïnterpreteerd. Het bevat bijvoorbeeld ook het nastreven van de eigen vrijheid, waardoor het programma van de politieke partij en de stemmen die worden vertegenwoordigt naar de achtergrond verschuiven. Het verbaast mij daarom niet dat politieke partijen op een zeker moment reageren met uitzetting van dissidenten omdat zij in de ogen van de partij schade berokkenen aan de partij. Ik vraag me ook werkelijk af hoe iemand die niet in staat is om de idealen van de partij te vertegenwoordigen wel in staat zou kunnen zijn om de belangen van het volk te vertegenwoordigen.

De democratie staat onder druk. Dat is geen nieuwe ontwikkeling, maar juist een ontwikkeling die langzaam insluipt. Het individu, het gezicht van de partij, vormt een imago waar mensen zich al of niet mee kunnen verbinden. Door de ontwikkeling naar individualisering, vrijheid voor het individu, wordt dit imago stelselmatig belangrijker ten opzichte van de inhoud. Een belangrijke maat is de hoeveelheid media aandacht die een politicus weet te verwerven. Aandacht die kan worden gescoord door te spreken over gevoelige punten zoals bijvoorbeeld het integratiebeleid. Hoe heftiger de uitspraak, hoe meer aandacht is de regel, getuige Wilders met zijn “knettergek” betiteling van collega’s.

Het nadeel van die ontwikkeling wordt nu duidelijker zichtbaar: Het ondermijnt sociale samenhang, ofwel het idee van de deelnemers dat de partij een partij is die ergens voor staat en waar je bij wilt horen. Het bijzondere gegeven doet zich voor dat dit niet alleen het geval is bij de liberalen, maar ook bij de sociale partijen. Als partijbestuurders niet willen dat hun club uit elkaar valt, zullen ze moeten waken voor te grote eigen agenda’s in de partij. Dan maar even iets minder vrijheid.

Openbaar aanbesteden heeft een soort magische werking. Het is namelijk bijna onmogelijk om niet voor openbaar aanbesteden te zijn om de volgende redenen.

Voor burgers en bedrijven is het de mogelijkheid om bestuurders verantwoording af te laten leggen en te controleren. Op die wijze kan transparantie verkregen worden in de overheidsuitgaven, zodat een zuivere en eerlijke besteding van het belastinggeld gewaarborgd wordt.

Voor de overheid is het niet mogelijk om zich niet te willen laten controleren of de schijn daartoe te wekken. Het niet goedkeuren van openbaar aanbesteden wijst direct naar een afkeuring van transparantie en controle, wat op zich een verdenking van ongeoorloofd gedrag kan veroorzaken.

Beide partijen zullen daarom direct instemmen met het idee van de aanbesteding, want het brengt niets dan goeds. De verdenkingen van nu gaan derhalve over “vriendjespolitiek” en “belangenverstrengeling”. In politieke kringen zijn dat ernstige vergrijpen, dus de verdediging voor het niet aanbesteden zal een stevige moeten zijn. Ik zie een grote overeenkomst met het “Pas toe, of leg uit” principe van Tabaksblat.

Voor een principe dat zo behoorlijk, eerlijk, transparant en vanzelfsprekend lijkt, is het toch merkwaardig dat niet iedereen het ook als vanzelfsprekend toepast. De verdediging gebruikt “haast”, ofwel de vertraging die een aanbestedingsprocedure zou opleveren, als argument, maar misschien zijn er wel meer.

Laten we eens teruggaan naar het probleem dat de openbare aanbesteding zou moeten oplossen. Dat is in hoofdzaak het zekerstellen dat niemand gebruik kan maken van zijn machtspositie om ten koste van de belastingbetaler onbehoorlijke uitgaven te doen. We hebben daar in het verleden enkele gevallen van mogen ervaren, die daardoor gelijk als legitimatie dienen voor het principe van de aanbesteding.  Het principe laat zich dus legitimeren door wantrouwen, maar nu ontstaat juist wantrouwen omdat het principe niet wordt gevolgd. Het blijkt een zelflegitimerend systeem te zijn. Hoe minder de regels worden gevolgd, des te noodzakelijker wordt het.

Het probleem van de onbehoorlijke bestuurder zal de openbare aanbesteding niet oplossen, want iedere slimme bestuurder weet dat ook binnen dit principe nog voldoende mogelijkheden bestaan om de gewenste leverancier te kiezen. Andere auteurs hebben daar al fijntjes op gewezen.

Om eerlijk te zijn heb ik geen flauw benul of de heer Koenders zijn PvdA vriendjes heeft gematst met het evenement. We zullen dat ook nooit weten, want als dat al zo zou zijn, dan blijft het net zo goed voor ons verborgen als de ware toedracht over de moord op JFK. Veel belangrijker is de vraag naar de kwaliteit van het bewuste bureau. Hebben ze waar geleverd voor ons geld? Die vraag zal heus niet onbeantwoord blijven en ik durf te vermoeden dat de heer Koenders en zijn ambtenaren daar ook vooraf over nagedacht hebben.

Het politieke geneuzel dat nu ontstaat over het niet volgen van de (eigen) regels is een grote open deur die de politiek zelf heeft georganiseerd. Het gaat niet over de inhoud, maar over het eigen organiseren en waarom dat niet lukt. Het idee van de openbare aanbesteding is te mooi om waar te zijn en dat blijkt. Een regelsysteem dat niet aansluit bij de realiteit, kan niet worden gevolgd om vele praktische redenen. Dat heeft weinig te maken met onbehoorlijk gedrag, maar alles met te veel willen regelen naar een te mooie voorstelling van zaken.

Het neemt niet weg dat ook de overheid zich aan de eigen regels moet houden. Indien ze dat niet georganiseerd kan krijgen, verliest ze (nog meer) geloofwaardigheid en zou het een sterk argument moeten vormen om ook de burgers niet met dat soort systemen lastig te vallen.  Dat zijn zaken die bij de invoering van een nieuwe regel veel zwaarder zouden moeten meewegen.

Is het te doen?

Het slapen in de huisjes heeft eigenlijk nooit gemogen, maar er was niemand die daar ooit moeilijk over deed en zo konden de mensen heerlijk, ook ‘s nachts, van hun huisje genieten. “Er is niets mooier dan wakker worden bij het geluid van de zee” vertelde één van de geïnterviewde bewoners.

De burgermeester antwoordde op de vraag waarom het nu niet meer mag: “Omdat men…. (5 seconden stilte)… Omdat het sinds jaar en dag beleid is”.

Waar deze plotselinge drang naar (hernieuwde) orde vandaan komt blijft vooralsnog onduidelijk, maar de raad heeft besloten dat er niet op het strand geslapen mag worden, dus dat zij zo. Handhaving wordt het instrument om erop toe te zien dat aan deze burgerlijke ongehoorzaamheid een halt toegeroepen zal worden, want het kan toch niet zo zijn dat iedereen zomaar doet wat hij leuk vindt?

De eigenaren van de huisjes maken zich nog niet zoveel zorgen, zij verwachten dat er geen diender zo gek zal zijn om hen midden in de nacht te wekken, bekeuren en naar huis te sturen. Waarschijnlijk krijgen ze gelijk.

De gemeente heeft zich nu wel in een lastig parket gemanoeuvreerd, want zij heeft de uitspraak gedaan dat het niet toegestaan is om in die huisjes te slapen. Zij zal moeten handhaven op het naleven van de regels om niet haar geloofwaardigheid te verliezen.

Hopelijk loopt het met een sisser af en wordt er nooit meer over gesproken. Niet dat ik dat verwacht, maar het zou het beste zijn voor alle partijen als deze regelzucht stilletjes van tafel verdwijnt.

Ik vraag mijzelf dan ook af in hoeverre de eigen principes voor die partij nog opgaan? In hoeverre geloven de partijleden nog in het eigen verhaal? Is het een deel van de partij dat nog gelooft of gelooft de partij nog maar ten dele?

Sociale democratie is een smal pad. Het betekent dat er naar de stem van het volk wordt geluisterd en gehandeld. Voor een politieke partij houdt dat in dat zij de ideeën van de achterban verdedigt en probeert te verwezenlijken. Binnen dit systeem van sociale democratie is het negeren van een ander zo ongeveer de grootste fout die er te maken is. Het betekent het ontkennen van de betekenis van de ander. De tweede grote blunder die een sociaal democraat kan maken is gaan voor zelfrealisatie.

In de politiek is echter een ontwikkeling gaande die steeds meer van de sociale democratie afwijkt. Het huidige handelen lijkt meer op het ontwikkelen van een idee, kijken hoe het landt bij de kiezers om dan te kijken of het een goed idee was. Dit betekent dat de ideeën niet zozeer uit de achterban hoeven te komen, maar dat de achterban wordt gebruikt om ontwikkelde ideeën aan te toetsen.

De PvdA wordt, in lijn met de algemene ontwikkelingen, steeds meer een echte politieke partij. Dat kan moeilijk anders, want dat is de omgeving waarin zij zich moet bewegen. Over het algemeen kan je zien dat de bedrijfsmodellen, inclusief marketing, steeds verder doordringen in de politiek (mediaoptredens, spindokters, slogans en grote campagnes). Partijen proberen een beeld te vormen dat goed zal aanslaan bij de kiezers. Dit beeld wordt zorgvuldig samengesteld door de communicatie specialisten, die vertellen wat wel en niet te doen, dragen (stropdas??) en  of zeggen.  In dit profiel wordt het verschil gemaakt, links of rechts. Het verschil is er echter één voor de vorm! Het is het verschil waarvan gedacht wordt dat het zal werken bij de kiezer, niet het verschil dat de partij echt nastreeft, als dat er nog is.

De identiteitscrisis die de PvdA nu meemaakt is een direct gevolg van de ontwikkeling naar meer van hetzelfde. Meer hetzelfde doen wat iedereen doet. Gaan voor de kiezer, de grootste partij willen worden en daarmee de eigen identiteit verloochenen. Doelstellingen in de vorm van een aantal zetels definiëren en het bestuur daarop afrekenen. Het is gedrag dat niet past bij sociaal democraten en dat bij voortzetting het einde van de sociale democratie zal inluiden. In die zin ben ik het eens met het NRC, dat vandaag schreef dat de problemen nog niet opgelost zijn.

De kiezer is niet zo dom dat hij het allemaal voor zoete koek aanneemt. Hij of zij voelt dat het niet klopt, maar weet niet waar het aan ligt. De boodschappen die worden ontvangen lijken immers de goede boodschappen te zijn, maar het gedrag van de partij is niet consistent met de boodschap. Het gevolg: De extreme partijen, zowel links als rechts boeken winst ten koste van de gematigde partijen.