Hoe kan het ook anders? Zouden de Strepsils wel werken? En de Axe dan?
LONDEN – Calgon, dat kalkafzetting in wasmachines moet voorkomen, werkt niet of nauwelijks om de levensduur van de apparaten te verlengen. Dat meldde het Britse consumentenblad Which? naar aanleiding van onderzoek. De onderzoekers vonden na drie jaar testen geen bewijs dat wasmachines zonder Calgon een korter leven zijn beschoren. Daarvoor waren de hoeveelheden kalkopbouw te gering. De onderneming die al jaren adverteert met de slogan ‘wasmachines leven langer met Calgon’ zegt dat de reclameuitingen zijn onderbouwd met onderzoek. De uitkomsten daarvan kunnen echter niet naar buiten gebracht worden uit concurrentieoverwegingen, aldus Calgon tegen het consumentenblad.Which? heeft een klacht ingediend bij de Britse reclamewaakhond Advertising Standards Authority.
© ANP
via ‘Calgon werkt niet of nauwelijks’ | nu.nl/economie | Het laatste nieuws het eerst op nu.nl.

Vandaag berichtte Nu.nl dat er minder straling komt uit de ontplofte kernreactor, nadat de exploitant van de centrale had laten weten dat dit zo is. Dat is wel handig om naar buiten te brengen, al was het alleen maar om te voorkomen dat we  gaan denken Chernobyl II te hebben gemaakt, terwijl het zeer wel aannemelijk is dat dat zo is. Daar in de Oekraïne is het gebied rond de oude ontplofte reactor onbewoonbaar voor mensen en een natuurreservaat geworden voor exotische dieren. Het schijnt zeker de moeite van een bezoek waard te zijn, alleen al om te zien wat de natuur zelf met zo’n gebied zou doen.

Verder berichtte hetzelfde nu.nl dat er wederom een amerikaanse bank miljardensteun nodig heeft om te overleven, ondanks de nu zeer ongelukkige subprime hypotheken. Dit in tegenstelling tot de berichten dat het helemaal zo slecht niet gaat met de economie of zelfs dat de boel weer opleeft. Wie wordt er hier nu bedrogen? Ik wil niet doemdenken, maar als ik lees dat de financiële sector in zijn eigen systeem niets heeft veranderd en alweer de bonussen zit te verdelen, dan verwacht ik nog wel een (minder) kleine correctie van buitenaf. Met andere woorden; we zijn er nog lang niet. Al denken we van wel.

Dit zijn een tweetal voorbeelden uit één dag nieuws. Geen voorbeelden zonder belangrijke consequenties overigens, maar wel voorbeelden die aantonen dat de stelling aardig opgaat: Ontkenning is de meest voorspelbare van alle menselijke reacties.

Waarheid is een lastig begrip. Iedereen die iets met sociale wetenschappen te maken heeft gehad, direct of indirect, weet dat de absolute waarheid niet bestaat, maar altijd een afspraak is tussen mensen. Binnen die wetenschap staat het veranderen van wat er gezegd is bij een onderzoek dan ook gelijk aan het halen van een dikke onvoldoende.

In de dagelijkse omgang zijn we echter niet zo streng. Er wordt hier en daar wel eens wat veranderd om het beter te laten passen in het verhaal dat we graag kwijt willen. Het wordt wat lastig als het gaat over de kleur van het gras of de wet van de zwaartekracht, want die zaken liggen aardig vast. Maar, als het gaat over wat de minister nu echt heeft gezegd, dan is er de nodige speelruimte voor interpretatie. Naarmate het onderwerp minder concreet wordt, ontstaat er meer ruimte om er een eigen draai aan te geven.

Wat er op papier wordt vastgelegd en nu ook op internet, wordt echter gezien als waarheid. Dat zijn feiten (want het staat in de krant) die niet meer voor draaien vatbaar zijn. Het ontzenuwen van zo’n feit is een lastige opgave, waardoor het van het grootste belang is om ervoor zorg te dragen dat er staat wat je wilt dat er staat. Zo wordt de waarheid gemaakt.

Nog niet eerder werd zo duidelijk hoe machtsdragers hun eigen waarheid de wereld in helpen. Ongeremd wordt de berichtgeving, zelfs van de handelingen in de tweede kamer, gemanipuleerd naar de zin van de machtsdrager. Hij is ook in staat om dat te doen vanwege zijn positie. Het geeft weer een nieuwe betekenis aan het spreekwoord: “Wie de waarheid in pacht heeft”.

“Het zal je maar gezegd worden”, dacht ik. Tegelijk bekroop mij de gedachte dat er veel mensen zijn die betaald worden om te liegen. Een voorbeeld ken ik uit een campingvoorschrift, waarin de medewerkers worden geïnstrueerd om altijd te zeggen dat zij eventuele achtergebleven voorwerpen op de camping niet hebben gevonden. Dit om te voorkomen dat de campinghouder aangesproken wordt op het verlies. Evenzo zijn gebruikte materialen bij verkoop altijd waardevoller dan bij inkoop, advocaten gespecialiseerd in de feiten en van commerciële boodschappen weten we dat de minder waardevolle kwaliteiten van het product maar zelden worden geadverteerd.

Toch vond ik de verheven stem, die in niet mis te verstane bewoordingen de spreker uitmaakte voor leugenaar een opmerkelijk voorval. Ik maak het nog niet vaak mee dat iemand zo expliciet in het openbaar wordt aangesproken op zijn integriteit. Ik had ook niet graag in zijn schoenen willen staan.

We kennen allemaal “het leugentje om bestwil”. Dat is bedoeld om een zeker gedrag te bewerkstelligen bij anderen, maar omdat we weten dat die ander daar uiteindelijk beter vanaf zal komen, is dat geoorloofd. Dit schept een grijs gebied, waarin liegen eigenlijk geen liegen is, maar de waarheid net even iets anders belichten, zodat de resultaten wenselijker worden. We weten dat dit gebeurt en maken daar ook geen stennis om, want zo gaat dat nu éénmaal.

Aangesproken worden op leugenachtig gedrag is heel naar. Het stelt direct de geloofwaardigheid aan de orde, die erg noodzakelijk is om het verhaal kracht bij te zetten. Kortweg gezegd: Zonder geloofwaardigheid kan er niet gelogen worden. Premier Balkenende wist dit ook, toen hij in zijn radiodebat tegen zijn opponent zei dat hij draaide. Paradoxaal genoeg zijn het dus de meest geloofwaardige mensen die een verhaal naar hun idee kunnen bijstellen, maar hoe meer ze daar gebruik van maken, des te kleiner wordt dezelfde geloofwaardigheid.

Aantoonbaar betrapt worden op leugens is dodelijk voor de reputatie, maar wie in staat is om waarheid te maken heeft de macht.